O Sztolni Królowa Luiza

Historia Sztolni

Kompleks, znany dziś jako Sztolnia Królowa Luiza – tak naprawdę obejmuje fragmenty dawnej Kopalni Królowa Luiza i Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej.

Kopalnia Królowa Luiza (nazwana imieniem żony pruskiego króla Fryderyka Wilhelma III), praktycznie od momentu powstania w 1791 roku rozwijała się w bardzo szybkim tempie. Jako jedna z pierwszych pruskich państwowych kopalń na tych ziemiach, w ciągu wielu lat istnienia wyposażana była w najnowocześniejsze technologie i nowinki górnicze, bijąc kolejne rekordy wydobycia węgla kamiennego. To w dużej mierze dzięki niej Zabrze z niewielkiej wioski rozwinęło się w potężne miasto. Kopalnia rozrosła się do ogromnych rozmiarów, i mimo iż w miejscu zwiedzani eksploatacje zakończono w latach 80tych XX wieku, to niektóre części dawnego zakładu po dziś dzień fedrują węgiel.

W związku z rosnącymi kosztami odwadniania kopalni Królowa Luiza, a także zlokalizowanej w obecnym Chorzowie Kopalni Król, jak również problemami z transportem węgla, podjęto decyzję o budowie podziemnego kanału, nazwanego Główną Kluczową Sztolnią Dziedziczną.

Sztolnia miała odprowadzać wodę ze wspomnianych, państwowych kopalń, tj. Królowej Luizy z Zabrza i kopalni Król z Chorzowa, oraz z 16 kopalń gwareckich położonych pomiędzy nimi, miała również służyć spławianiu urobku z kopalni Królowa Luiza do kanału Kłodnickiego w Gliwicach. Budowę Sztolni rozpoczęto już w 1799 roku, a ukończono w 1863. Prace prowadzono w większości ręcznie. Do dziś stanowi ona jedno z najwybitniejszych dzieł hydrotechnicznych XIX wieku.

W oparciu o wyrobiska Kopalni i Sztolni utworzono unikatowy na skalę Europy kompleks podziemnych tras turystycznych, ciągnących się kilometrami pod powierzchnią Zabrza. Więcej o historii Kopalni Królowa Luiza oraz Sztolni można dowiedzieć się korzystając z oferty turystycznej czy edukacyjnej kompleksu.

Wielki projekt rewitalizacji Sztolni

Udostępnienie całości kompleksu Sztolni Królowa Luiza to efekt prowadzonych z rozmachem robót górniczych i budowlanych, rozpoczętych w 2009 roku i zakończonych w roku 2018 otwarciem trasy wodnej. Zadanie pochłonęło ponad 200 mln złotych, z czego większość stanowiło dofinansowanie Unii Europejskiej.

Sam proces rewitalizacji kompleksu zakładał wykonanie pionierskiego przedsięwzięcia, jakim było udostępnienie zasypanych, ponad 200-letnich wyrobisk Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej i rewitalizację podziemnych chodników kopalni Królowa Luiza wraz z remontem istniejącego tam wyposażenia i maszyn górniczych.

Obok prac w podziemiach prowadzono również prace na powierzchnia kompleksu – wyremontowano m.in. zabytkową łaźnię łańcuszkową (jedną z pierwszych tego typu na Śląsku), stację sprężarek i rozdzielnię 6kV, powstały fascynujące, interaktywne wystawy poświęcone m.in. historii Kopalni Królowa Luiza czy dziejom elektryfikacji zakładów górniczych.

Największym wyzwaniem była rewitalizacja podziemnych korytarzy Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej. Okazało się ono największą tego typu inwestycją w kraju. Jeszcze nikt nigdy nie prowadził prac górniczych, budowlanych i aranżacyjnych nie tylko na tak dużą skalę, ale też w tak starym i wyjątkowym obiekcie. Za wykonanie inwestycji odpowiadało łącznie ponad 20 firm i przedsiębiorstw górniczych. Położona 40 metrów pod centrum Zabrza Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna nie była eksplorowana od 1953 roku, kiedy to zdecydowano o jej zamknięciu i zasypaniu wylotu przy ul. K. Miarki. Pierwsze, nieformalne eksploracje prowadzono już od 1999 roku. Ogromne ilości zalegającego mułu i słaba wentylacja stanowiły największe przeszkody przy odkrywaniu 200-letnich wyrobisk Sztolni. Pomimo tego udało się potwierdzić wcześniejsze przypuszczenia – Sztolnia zachowała się w bardzo dobrym stanie. W trakcie prac odkryto mnóstwo historycznych skarbów, wśród nich fragmenty drewnianych koryt, narzędzia czy dwie znakomicie zachowane, stuletnie łodzie transportowe. Obecnie, gdy projekt się zakończył, wiemy, że podjęty trud miał sens. Dzięki Sztolni możemy w wyjątkowych, autentycznych przestrzeniach opowiedzieć burzliwą historię uprzemysłowienia Śląska, a na jej przykładzie – przedstawić uniwersalne losy industrialnych regionów Europy.

Potwierdzeniem doskonałej jakości wykonanych prac są liczne nagrody, zarówno za sam proces rewitalizacji (m.in. Nagroda Dziedzictwa Europejskiego/ Nagroda Europa Nostra 2019 – najbardziej prestiżowe europejskie wyróżnienie w dziedzinie dziedzictwa kulturowego, ustanowione przez Komisję Europejską) jak i turystyczne (m.in. Certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej – Najlepszy Produkt Turystyczny Roku dla Sztolni Królowa Luiza).

Nasze trasy turystyczne:

Sztolnia Królowa Luiza - podziemna trasa turystyczna

Podziemna Trasa Turystyczna

Sztolnia Królowa Luiza - podziemna trasa rodzinna

Podziemna Trasa Rodzinna

Sztolnia Królowa Luiza - podziemna trasa wodna

Podziemna Trasa Wodna